Dải đất Bạc Liêu trù phú, nơi sông nước miệt vườn giao thoa cùng biển cả, ẩn chứa không chỉ vẻ đẹp thiên nhiên mà còn là kho tàng của những huyền thoại vang bóng một thời. Trong dòng chảy lịch sử đầy biến động ấy, câu thành ngữ “Công tử Bạc Liêu” đã trở thành một biểu tượng, khắc sâu vào tâm trí người Việt về một lối sống xa hoa tột đỉnh, gắn liền với một nhân vật có thật mà cho đến nay, sức hút về cuộc đời ông vẫn còn vẹn nguyên.
Dấu ấn thời đại và huyền thoại “Công tử Bạc Liêu”
Từ bao đời nay, mỗi khi nhắc đến Bạc Liêu, người ta thường nhớ về hình ảnh một thời vàng son của những đại điền chủ, và đặc biệt là câu thành ngữ “Công tử Bạc Liêu”. Thành ngữ ấy, khởi nguồn từ thời thực dân phong kiến, vốn dùng để chỉ chung những cậu ấm con nhà giàu có ở Nam Bộ, được cha mẹ gửi lên Sài Gòn học trường Tây, sẵn tiền của mà tiêu xài phóng túng, phô trương thanh thế không ai bì kịp. Cái tên ấy, theo thời gian, dần trở thành một danh xưng riêng, duy nhất dành cho một con người cụ thể, một huyền thoại sống: Trần Trinh Huy, hay còn gọi là Ba Huy.
Dưới thời Pháp thuộc, khi cơ cấu tổ chức ở xứ Nam Kỳ đã đi vào ổn định, việc phân chia ruộng đất đã sản sinh ra một tầng lớp đại điền chủ giàu có bậc nhất. Dân gian thuở ấy vẫn còn lưu truyền câu nói: “nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Trạch” để ngầm chỉ bốn vị hào phú giàu có nhất vùng. Theo phong trào chung, những gia đình quyền quý này thường gửi con cái lên Sài Gòn thụ hưởng nền giáo dục phương Tây, thậm chí du học tận Pháp quốc. Tuy nhiên, ít ai có thể cưỡng lại sức hút của chốn phồn hoa đô hội, và nhiều vị công tử đã sa vào con đường hưởng thụ, lấy tiền bạc làm thước đo sự đẳng cấp. Trong số đó, Công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy chính là người đã định nghĩa lại khái niệm về sự xa hoa.
Cuộc đời Ba Huy: Từ du học sinh Pháp đến tay chơi khét tiếng
Trần Trinh Huy, sinh ngày 22 tháng 6 năm 1900 tại làng Vĩnh Hưng, quận Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu, đã trở thành linh hồn của huyền thoại “Công tử Bạc Liêu”. Ông là con trai của ông Trần Trinh Trạch, một trong những đại điền chủ lừng danh bậc nhất Nam Bộ đầu thế kỷ XX. Tài sản của Hội đồng Trạch không chỉ dừng lại ở 74 sở điền với 110.000 ha đất lúa, gần 100.000 ha ruộng muối, mà còn hàng chục căn phố lầu ở Bạc Liêu cùng vô số biệt thự sang trọng tại Cần Thơ, Sài Gòn, Vũng Tàu, Đà Lạt.
Ba năm học tập nơi đất Pháp hoa lệ, thay vì mang về một học hàm, học vị danh giá, Trần Trinh Huy lại trở về với “hành trang” là những kinh nghiệm nhảy đầm điêu luyện, kỹ năng lái xe thượng thừa và một bầu tâm sự da diết nhớ nhung cô vợ đầm cùng đứa con thơ nơi kinh thành ánh sáng Paris. Về nước, cuộc sống tình cảm của Ba Huy càng thêm phong phú, ông có nhiều bà vợ Việt chính thức cùng vô số nhân tình “bên lề”. Người vợ đầu tiên là bà Ngô Thị Đen, sinh được cô con gái tên Hai Lưỡng. Sau năm 1945, khi lên Sài Gòn sinh sống, ông lại kết hôn với bà Nguyễn Thị Mẹo ở Mỹ Tho, có với nhau bốn người con: Hiếu, Thảo, Nhơn, Đức. Mối lương duyên cuối cùng của Ba Huy là với cô Bùi Thị Ba, một “hoa khôi chân đất” làm nghề gánh nước mướn, trẻ hơn ông tới 40 tuổi. Vẻ đẹp mộc mạc của cô gái đã khiến cậu Ba say đắm, và từ một lần ngỏ lời đổi nhà lấy người, cô gái gánh nước đã trở thành phu nhân của Hắc công tử, thủy chung đến ngày ông nhắm mắt, sinh hạ hai cậu con trai (Hoàn, Toàn) và hai cô con gái (Trinh, Nữ).
Bên cạnh sự phóng túng: Một trái tim nhân hậu giữa vùng đất hào hoa
Dù nổi tiếng với lối sống phong lưu, phóng túng và xa hoa đến tột cùng, Ba Huy không phải là kẻ vô tình. Trái lại, ông là người sống rất có tình, có nghĩa, và vô cùng rộng rãi. Ông sẵn lòng giúp đỡ những người nghèo khó gặp hoạn nạn, và các tá điền hiếm khi thấy ông đòi nợ gay gắt, thậm chí còn bớt lúa ruộng cho những ai quá nghèo khó. Bởi vậy, Ba Huy ít khi bị tá điền oán ghét.
Trong các mối quan hệ xã hội, Công tử Bạc Liêu không sống dè dặt hay mưu toan, tính toán thiệt hơn. Trong con mắt giới giang hồ tứ chiếng thời bấy giờ, Ba Huy được coi là người “ngon” nhất Nam Bộ, không chỉ bởi vẻ ngoài hào hoa, sang trọng mà còn bởi sự khoáng đạt, phóng túng trong cách sống. Ngay cả người Pháp cũng nể trọng Ba Huy vì ông đã lấy vợ đầm và thuê người Pháp làm công cho mình, như ông Henri Espérinas (em rể của Ba Huy) làm quản lý gia sản cho Hội đồng Trạch dưới quyền Ba Huy, hưởng 10% lợi tức hàng năm và gắn bó cho đến tháng 4 năm 1975.
Những giai thoại vàng son làm nên tên tuổi Hắc công tử
Về sự xa hoa của Ba Huy, những giai thoại vẫn được truyền miệng cho đến tận ngày nay, minh chứng cho một cuộc đời không tưởng. Ông Trạch giao cho Ba Huy việc trông coi điền sản, nhưng đó cũng là cơ hội để ông thể hiện đẳng cấp. Công tử có riêng một chiếc Ford Vedette để đi đòi nợ các tỉnh, và một chiếc Peugeot thể thao đời 1922 để đi chơi. Thời ấy, cả miền Nam chỉ có hai chiếc xe loại này, chiếc còn lại thuộc về vua Bảo Đại.
Sự táo bạo của Ba Huy còn đi xa hơn khi ông là người Việt Nam đầu tiên sở hữu máy bay và sân bay tư nhân. Một lần, trong chuyến bay thăm điền ở Rạch Giá, Ba Huy hứng chí bay ra biển Hà Tiên, mải miết đến khi cạn xăng, buộc phải hạ cánh khẩn cấp. Ông bất ngờ khi nhận ra mình đã bay lạc sang tận Thái Lan, bị nhà cầm quyền sở tại bắt giữ và phạt 200.000 giạ lúa. Hội đồng Trạch đành phải phái một đoàn ghe chở lúa thật dài sang Thái Lan để chuộc quý tử.
Cuộc sống sinh hoạt của Ba Huy cũng vô cùng xa hoa: ra đường luôn đóng bộ veston đắt tiền nhất thời đó, bữa sáng kiểu Tây, bữa trưa cơm Tàu, bữa chiều cơm Tây. Mỗi lần từ Bạc Liêu lên Sài Gòn, ông đi bằng chiếc xe cáu cạnh có tài xế riêng, và hiếm khi ở biệt thự gia đình mà chọn những khách sạn sang trọng bậc nhất. Có khi, chỉ để dạo mát, Ba Huy thuê cả chục chiếc xe kéo, một chiếc ông ngồi, những chiếc còn lại chỉ để chở mũ, gậy và các vật dụng cá nhân khác.
Giai thoại nổi tiếng nhất về sự đối đầu của Hắc công tử (Ba Huy) và Bạch công tử (Lê Công Phước của Mỹ Tho) xảy ra vào năm 1929. Trong một đêm xem cải lương, Bạch công tử vô ý làm rơi tờ giấy con công (5 đồng), liền gạt chân Hắc công tử kiếm. Hắc công tử cười khẩy, móc tờ bạc bộ lư (100 đồng) châm lửa soi đường cho Bạch công tử kiếm, khiến cả khán phòng sửng sốt. Bị chơi một vố đau điếng, Bạch công tử thách đấu Ba Huy: mỗi người cân một ký đậu xanh, dùng tiền đốt nấu, ai sôi trước người đó thắng.
Đêm hôm sau, Hắc công tử không chịu thua kém, cho trải thảm đỏ từ cổng vào tận thềm nhà (nay là Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu), mỗi thước một gia nhân cầm đuốc soi đường nghênh đón phái đoàn của Bạch công tử. Hai nồi đậu xanh được bắc lên bếp, hai chàng công tử thi nhau đốt tiền. Nồi đậu xanh của Bạch công tử hôm đó sôi trước, nhưng sự việc đã trở thành giai thoại bất hủ về mức độ chơi trội của hai vị công tử.
Không chỉ thế, Ba Huy còn là một tay cờ bạc khét tiếng. Có những ván bài ông đánh một cây lên đến 30.000 đồng, trong khi thời ấy, một giạ lúa chỉ khoảng 1,7 đồng và lương của Thống đốc Nam Kỳ cũng chưa tới 3.000 đồng một tháng. Mức độ xa hoa và phóng túng của Công tử Bạc Liêu đến nay vẫn là một huyền thoại chưa có đối thủ.